Salonik Literacki – „Kto tu leży, czyli epitafium i epigramat w literaturze”

W dniu 17.04.2015 r. gościem Saloniku była Pani Aldona Nocna, która przybliżyła temat spotkania: „Kto tu leży, czyli epitafium i epigramat w literaturze”.

Epitafium (z gr. nad grobem, na kamieniu nagrobnym) – napis umieszczany na nagrobku lub pomniku, ku czci osoby zmarłej, upamiętniający, sławiący, a czasem żartobliwy. Epitafium jako krótki, zwięzły utwór poetycki był znany już w V wieku p.n.e. w Atenach. Napisy nagrobne odnosiły się przede wszystkim do tych co odwiedzali groby – miały pocieszyć, dodać otuchy, mówiły o sensie życia i śmierci („Póki żyjesz bądź jak promień słońca”).
Na terenach Grecji i Rzymu epitafia wystawiano również zwierzętom. Epigramat (nazwa pochodzi także z greckiego, oznacza napis, inskrypcję) często miał charakter satyryczny lub filozoficzny. Ciekawym przykładem epitafium jest znalezisko z Turcji, które zawiera tekst inskrypcji i zapis znaków muzycznych, a pieśń tę wykorzystano w filmie Quo Vadis z 1951 r. W polskiej literaturze mistrzem epigramatu był Jan Kochanowski („Treny” po śmierci ukochanej córki Urszuli).
Epitafia miały charakter również mniej poważny, a nawet wesoły – m.in. poetka Wisława Szymborska napisała epitafium dla siebie samej: „Tu leży staroświecka jak przecinek autorka paru wierszy […]”.

Pani Aldona przytoczyła wiele przykładów takich utworów twórców starożytnych i współczesnych, zagranicznych oraz polskich. Serdeczne podziękowanie.

Koledze – ku pamięci
Wyjechałeś by nie wrócić, żegnając się z kolegami,
lecz w pamięci naszej pozostaniesz zawsze z nami.
Nie opowiesz żartu, nie powiesz wiersza żadnego.
Przyjaciele będą Cię pamiętać – nasz dobry Kolego.

Tekst i wiersz: Mirosław Molenda